Sự cần thiết của Tiêu chuẩn kỹ thuật về sách ở Việt Nam

TỔNG QUAN

Với sự nỗ lực của cơ quan quản lí nhà nước, thời gian chờ đợi để xuất bản một quyển sách ngày càng ngắn đi; đồng thời với sự phát triển của công nghệ in, thời gian sản xuất sách cũng ngày càng nhanh hơn với chất lượng ngày càng cao. Do cơ chế cởi mở và thông thoáng nên hiện nay nên bên cạnh các nhà xuất bản còn có rất nhiều công ty tư nhân tham gia liên kết với các nhà xuất bản để sản xuất sách khiến thị trường luôn sôi động, ngày càng mang đến cho người tiêu dùng những món ăn tinh thần phong phú, đa dạng và hấp dẫn.

Tuy nhiên, bên cạnh những thay đổi tích cực vẫn còn có những điểm bất cập và nổi trội chính là giá thành và chất lượng của sản phẩm sách. Các vấn đề như chất lượng kỹ thuật sách chưa tốt và giá sách quá cao so với khả năng bạn đọc vẫn còn đó và là các tiêu điểm của dư luận xã hội. Đây là một vấn đề mà cơ quan quản lí nhà nước và các nhà khoa học chuyên ngành cần phải tham gia để tìm ra các giải pháp có lợi cho ngành sản xuất sách và người tiêu dùng.

Tại các nước đang phát triển, khi muốn tranh luận bất kỳ vấn đề gì người ta thường đưa luật hoặc tiêu chuẩn ra để xem xét. Hiện nay, ở nước ta, khi đi tìm nguyên nhân cho các vấn đề này, hầu hết ý kiến tập trung phân tích mối quan hệ giữa nhà xuất bản và trung gian phát hành sách. Trên thực tế giá thành của một quyển sách phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố trong đó có cả yếu tố kỹ thuật và mỹ thuật khi sản xuất một cuốn sách.

Tiêu chuẩn về sách là một sự cần thiết tất yếu để giải quyết các vấn đề thực tế hiện nay. Nó có những lợi ích sau:

1. Đối với các nhà sản xuất: tiêu chuẩn sách chính là các hướng dẫn cụ thể cho các nhà sản xuất về các thông số Mỹ thuật, kỹ thuật và các điều cần biết khi tiến hành sản xuất và kiểm định chất lượng sách. Nó giúp cho các nhà sản xuất định hướng đầu tư trang thiết bị phù hợp để có thể sản xuất ra các cuốn sách chất lượng cao với chi phí sản xuất hợp lí. Ngoài ra nó chính là công cụ kiểm định chất lượng của các thiết bị trong qui trình sản xuất sách, đây là một khiếm khuyết của các công ty in khi nghiệm thu các thiết bị thường dựa trên cảm tính chứ chưa có một thông số kiểm định nào cả.

2. Đối với các nhà xuất bản: Tiêu chuẩn sách chính là yêu cầu của nhà xuất bản đối với nhà in vì ứng với mỗi một mức độ tiêu chuẩn sẽ có một mức giá cụ thể chứ không phải lúc nào giá thành sản xuất sách cũng như nhau và không phải tài liệu nào cũng có cùng một tiêu chuẩn kỹ thuật, sản xuất sách với các tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau phù hợp với mục đích sử dụng sẽ góp phần tạo ra các sản phẩm với các mức giá phù hợp với các đối tương độc giả. Đồng thời tiêu chuẩn sách cũng là thông số dùng để kiểm định xem một cuốn sách có đạt yêu cầu không trước khi tiến hành cho nhập kho.

3. Đối với độc giả: Tiêu chuẩn sách là một yêu cầu của người tiêu dùng đối với món hàng mà họ bỏ tiền ra mua. Chắc chắn người tiêu dùng phải biết rằng giá thành của một cuốn sách không chỉ phụ thuộc vào số trang in mà còn phụ thuộc vào hàm lượng thông tin, uy tín của tác giả và uy tín của nhà xuất bản… nhưng ít nhất người tiêu dùng cũng dựa trên tiêu chuẩn sách để kiểm định, so sánh, đối chiếu chất lượng sản xuất sách của các công ty hoặc các nhà xuất bản nhằm tìm cho mình một cuốn sách phù hợp với khả năng tài chánh và mục đích sử dụng.

4. Đối với đào tạo: tiêu chuẩn sách được chọn lựa và kết tinh từ những kiến thức về xuất bản, in ấn, phát hành, do vậy tiêu chuẩn sách và bản hướng dẫn ứng dụng tiêu chuẩn sách sẽ là tài liệu bổ ích và cần thiết để giảng dạy ở các trường đại học và dạy nghề chuyên ngành, cụ thể là các trường sau: các trường có giảng dạy chuyên ngành in ở bậc đại học, cao đẳng và trung cấp (ĐHBK Hà nội, ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM, Cao đẳng công nghiệp in Hà nội…), các trường có chuyên ngành xuất bản- phát hành (Đại học văn hóa), các trường giảng dạy mỹ thuật ứng dụng (ĐH Mỹ thuật, ĐH Kiến trúc…)

5. Đối với ngành công nghiệp xuất bản và in Việt Nam: tiêu chuẩn sách chính là mục tiêu phấn đấu của các doanh nghiệp in để có thể đạt được và nỗ lực vươn xa hơn nữa nhằm tìm kiếm thị trường in gia công tại các nước. Hiện nay khi các nhà xuất bản nước ngoài đều không muốn đặt in sách tại các công ty của Việt Nam vì hầu như các nhà in không đưa ra được tiêu chuẩn kỹ thuật của các sản phẩm mà họ đang làm hoặc khi yêu cầu in theo đúng tiêu chuẩn hiện hành của các nước thì đều không hiểu nó là cái gì.

CÁC TIÊU CHUẨN SÁCH TRÊN THẾ GIỚI

Trong giai đoạn 1923 đến nay, tại Hoa kỳ và các nước Châu Âu, tiêu chuẩn đóng sách được hình thành và phát triển qua các giai đoạn sau

• • 1923 – Ủy ban nghề đóng sách & Thợ đóng sách thuê ALA thống nhất các tiêu chuẩn cho Đóng sách.

• 1935-1980 – Tiêu chuẩn đóng sách LBI ra đời và có 7 phiên bản:

§ Kiểm tra tay sách có chọn lọc

§ Khâu tay sách đơn

§ Cắt xén

§ Bo tròn gáy sách

§ Vải thô bao gáy với carton lót gáy

§ Độ bền được ưu tiên hàng đầu

• 1986 - Tiêu chuẩn đóng sách LBI có phiên bản thứ 8

§ Kiểm tra tay sách có lựa chọn và theo tiêu chuẩn

§ Những đặc tính của trang sách trong các phương pháp đóng.

v Vào bìa

v Khâu qua vạch gấp

v Cà gáy dán keo

v Khâu các tay sách đơn

v Hộp đựng (thiết kế chung với bìa sách)

v Không được xén máy (xén tay)

v Gáy phẳng (không bo tròn)

v Vật liệu vải dùng bọc bìa C1

v Canh đều chân trang (dàn trang)

• 1990 – ALA đưa ra hướng dẫn về tiêu chuẩn cho LBI: Nó có những đặc điểm sau

§ Bám theo nội dung chính của Tiêu chuẩn LBI

§ Lời bình về những ưu điểm và khuyết điểm

§ Giải thích quy trình với các yếu tố kết hợp cân bằng được trình bày trước đó một cách rỏ ràng, hơn là chỉ liệt kê các đặc trưng

§ Đưa ra qui trình quyết định giản đơn:

v Sự phù hợp trong quá trình đóng sách

v Đặc tính các trang sách rời

§ Đưa ra các kiểu mẫu chuẩn tham khảo

§ Có nhiều hình ảnh minh họa

• 1992 – xuất hiện tiêu chuẩn ANSI/NISO Z39.66-1992

§ Cách đóng bìa cứng bền chắc cho sách

§ Đặc trưng của đóng sách thương mại

§ Các trường hợp ngoại lệ (Không được trích dẫn rộng rãi hoặc không được công nhận).

• 1995 – đưa ra các cách đo lường cho LBI:

§ Soạn thảo bởi Barclay Ogden và Bob Strauss

§ Kiểm tra:

v Khả năng đóng mở

v Độ bền liên kết

v Độ bền của trang sách

v Độ bền của Encap

v Độ bền của cả cuốn sách

§ Làm cơ sở cho các đặc trưng kỹ thuật được nêu trong Tiêu chuẩn đóng sách Thư Viện ANSI/NISO/LBI Z39.78-2000

• 1996 – đưa ra tiêu chuẩn ANSI/NISO Z39.76-1996

§ Lập thành các yêu cầu về vật liệu trong đóng sách Thư viện

§ Dữ liệu hóa thành từ điển tra cứu

• 1998 – đưa ra tiêu chuần LBI áp dụng trong điều kiện ở Châu Âu

§ Tiêu chuẩn ISO 11800 quốc tế quy định các yêu cầu về vật liệu và phương pháp sử dụng trong nhà máy đóng sách.

§ Dựa trên tiêu chuẩn 1986 LBI với những điều chỉnh trong bối cảnh Châu Âu

• 2000 – đưa ra tiêu chuẩn ANSI/NISO/LBI Z39.78-2000

§ Cập nhật thêm các đặc trưng về phương pháp và vật liệu.

§ Bổ sung thêm các tiêu chuẩn kỹ thuật

§ Những thay đổi từ 1986:

v Cách thức xử lý gáy sách phẳng

v Cho phép không cần sử dụng carton lót gáy trong thành phần bìa

v Dán băng chỉ đầu ở đầu và đuôi của cuốn sách (không bắt buộc)

v Chỉ rỏ rảnh cấn rộng và hẹp cho cuốn sách

v Chỉ rỏ loại keo PVA dùng vào để vào bìa.

v Bao gồm việc đánh giá tương đương.

§ Áp dụng tham khảo từ 2005 - mỗi 5 năm (điều chỉnh 1 lần)

Các nước tiên tiến trên thế giới đã ứng dụng tiêu chuẩn sách trong việc kiểm tra đánh giá chất lượng sản phẩm sách từ năm 1976 và cho đến nay các tiêu chuẩn này được thay đổi theo khuynh hướng phù hợp hơn với sự phát triển của công nghệ và các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Khi các nhà xuất bản đặt hàng nhà in, họ thường yêu cầu sách của họ phải được kiểm định theo một tiêu chuẩn với các thông số cụ thể.

Hiện nay, trên thế giới có các tiêu chuẩn phổ biến như sau:

· Chuẩn ANSI/NISO/LBI Z39.78-2000 và ANSI/NISO Z39.48-1992(R1997) cho sách tại Mỹ. trong đó chuẩn ANSI/NISO/LBI Z39.78-2000 thiên về các loại sách có giá trị sử dụng lâu dài trong các thư viện và chuẩn ANSI/NISO Z39.48-1992(R1997) lại thiên về các loại vật tư sử dụng cho sản xuất sách và các thông số kỹ thuật dùng để kiểm nghiệm trong quá trình in.

· Chuẩn ANSI/NISO/ISO 12083 dùng trong trình bày sách, đây là chuẩn riêng cho ngành xuất bản. Tiêu chuẩn này được thể hiện rất chi tiết thông qua các tiêu chí kiểm nghiệm có kí hiệu là Z39.xx. Ví dụ như: Z39.1 dùng để kiểm định việc trình bày và định dạng cuốn sách; Z39.21 lại dùng để kiểm định việc đánh số trang. (Xin xem phụ lục 03 đính kèm)

NHỮNG TIÊU CHUẨN SÁCH TẠI VIỆT NAM

Bản hướng dẫn chấm thi sách đẹp là bản hướng dẫn đánh giá sách cho mục đích chấm thi nhưng bản hướng dẫn này cũng chỉ bao gồm những hướng dẫn sơ xài và mang đầy cảm tính, nó không thể dùng để đánh giá định lượng bất kỳ thông số nào mà nó đưa ra (xin xem phụ lục 1 đính kèm), điều này có nghĩa là từ trước đến nay chưa có tiêu chí nào để đánh giá chất lượng sách và có lẽ chất lượng cũng chỉ có thể kiểm tra bằng mắt thường và theo cảm tính.

Tiêu chuẩn kiểm tra của nhà xuất bản tiêu biểu là văn bản số 817/NXBGDVN ra ngày 15 tháng 5 năm 2009 về Qui định KCS vật tư, sách nhập kho của nhà xuất bản giáo dục VN do Ông Tổng Giám đốc Ngô Trần Ái kí.

Qua các tiêu chuẩn trên ta có thể thấy rằng bước đầu ngành công nghiệp xuất bản và sản xuất sách của nước ta đã có những tiêu chuẩn đánh giá chất lượng sách xét ở cả hai mặt mỹ thuật và kỹ thuật tuy nhiên những tiêu chuẩn này còn sơ xài, chưa bao quát được cả quá trình sản xuất và nhất là chưa có tiêu chí với các số liệu định lượng cụ thể kèm theo các hướng dẫn thực hiện nên việc áp dụng chắc chắn sẽ còn nhiều bất cập. Một tiêu chuẩn sách với những tiêu chí định lượng cụ thể và bao quát được qui trình sản xuất sẽ giúp quá trình sản xuất và kiểm tra ngày càng tốt hơn.

KẾT LUẬN

Tiêu chuẩn sách là một yêu cầu cấp thiết đối với nước ta hiện nay, nó không chỉ có lợi cho cơ quan quản lí nhà nước mà còn có lợi cho các nhà sản xuất, các nhà xuất bản, các đơn vị đào tạo và người tiêu dùng. Tiêu chuẩn sách chính là kim chỉ nam cho các hoạt động sản xuất, kiểm định và đánh giá xuyên suốt các quá trình xuất bản- in- phát hành. Nó sẽ góp phần thúc đẩy tính cạnh tranh trong sản xuất sách với chất lượng tốt hơn và giá thành phù hợp hơn với các đối tương và các mục đích sử dụng. hơn thế nữa nó chính là bộ mặt của ngành công nghiệp sản xuất và xuất bản sách của nước ta, nó góp phần đưa các nhà in và nhà xuất bản vươn xa hơn nữa đến các thị trường đầy tiềm năng ở nước ngoài.

Nói chung các tiêu chuẩn này đã phát triển và tồn tại trong một thời gian khá lâu ở các nước tiên tiến nên việc áp dụng ngay ở Nước ta chắc chắn sẽ gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là sự nhận thức của các nhà in và các nhà xuất bản. chính vì vậy tiêu chuẩn sách Việt Nam không thể chỉ ban hành đơn giản qua các các bộ tiêu chí đánh giá định tính mà phải ban hành kèm theo bộ tài liệu hướng dẫn sử dụng chi tiết.